Krótka odpowiedź: najważniejsze trendy w klimatyzacji na najbliższe lata wyznaczają przepisy, a nie katalogi producentów. Rozporządzenie (UE) 2024/573 wycofuje F-gazy według sztywnego kalendarza: od 1 stycznia 2025 r. z rynku zniknęły pojedyncze systemy split z czynnikiem o GWP 750 lub wyższym, od 1 stycznia 2029 r. ten sam próg 150 obejmie klimatyzatory split powietrze-powietrze o mocy do 12 kW, a od 1 stycznia 2035 r. — wszystkie F-gazy w tej klasie urządzeń. Równolegle unijna pula HFC spada z 42 874 410 ton ekwiwalentu CO2 w latach 2025–2026 do 21 665 691 ton w latach 2027–2029 i do zera w 2050 r., a system ETS2 obejmie paliwa grzewcze w 2028 r.
Wszystkie te daty mają jeden wspólny mianownik: urządzenie kupowane dziś przepracuje kilkanaście lat w zupełnie innym otoczeniu prawnym i cenowym niż to, w którym je wybierasz. Poniżej rozkładamy zmiany na konkretne progi i liczby. Jeśli szukasz porównania samych funkcji urządzeń, znajdziesz je w osobnym tekście o nowoczesnych technologiach klimatyzacji; tutaj patrzymy wyłącznie na prawo, rynek i portfel.
Które daty z nowych przepisów naprawdę dotyczą klimatyzacji domowej?
Dla mieszkania i domu jednorodzinnego liczy się pięć dat, a nie cała lista zakazów z rozporządzenia. Klimatyzator ścienny to niemal zawsze „system split o mocy znamionowej do 12 kW”, więc podlega pozycji 9 załącznika IV rozporządzenia (UE) 2024/573. Pompa ciepła powietrze-woda ma termin wcześniejszy, a klimatyzatory przenośne i monoblokowe — jeszcze inny. Poniższa tabela porządkuje wyłącznie to, co dotyczy sprzętu spotykanego w budynkach mieszkalnych.
| Data zakazu | Czego dotyczy zakaz wprowadzania do obrotu | Co to znaczy dla kupującego |
|---|---|---|
| 1 stycznia 2025 | pojedyncze systemy split zawierające mniej niż 3 kg F-gazów, z czynnikiem o GWP 750 lub wyższym | nowego klimatyzatora na R410A (GWP 2088) już się nie kupi |
| 1 stycznia 2027 | klimatyzatory przenośne, monoblokowe i inne samodzielne do 12 kW oraz systemy split powietrze-woda do 12 kW z czynnikiem o GWP 150 lub wyższym | przenośne „na R32” i pompy powietrze-woda na R32 znikają z oferty |
| 1 stycznia 2029 | systemy split powietrze-powietrze o mocy do 12 kW z czynnikiem o GWP 150 lub wyższym | koniec R32 (GWP 675) w nowych klimatyzatorach domowych |
| 1 stycznia 2033 | systemy split o mocy powyżej 12 kW z czynnikiem o GWP 150 lub wyższym | dotyczy większych instalacji biurowych i multisplitów |
| 1 stycznia 2035 | systemy split do 12 kW zawierające jakiekolwiek F-gazy | zostają czynniki naturalne, w praktyce głównie R290 |
Dwie rzeczy warto zapamiętać. Po pierwsze, są to zakazy wprowadzania do obrotu, a nie zakazy używania — urządzenie legalnie kupione i zamontowane wcześniej może pracować dalej. Po drugie, rozporządzenie przewiduje furtkę: jeżeli wymogi bezpieczeństwa w miejscu instalacji nie pozwalają zastosować czynnika o GWP poniżej 150, limit podnosi się do 750. To dlatego kalendarz wycofywania czynników nie oznacza automatycznie, że w 2029 r. cała branża przejdzie na propan.
Jak kurczy się unijna pula F-gazów i co to robi z ceną czynnika chłodniczego?
Cenę czynnika chłodniczego napędza dziś nie popyt, tylko limit administracyjny. Rozporządzenie F-gazowe (UE) 2024/573, przyjęte 7 lutego 2024 r. i stosowane od 11 marca 2024 r., przydziela producentom i importerom kwoty wyrażone w tonach ekwiwalentu CO2 i ścina je skokowo co kilka lat, aż do zera w 2050 r. Najostrzejszy skok przypadł na 2027 r.: pula spadła o niemal połowę względem lat 2025–2026. Ponieważ kwota liczona jest w ekwiwalencie CO2, czynnik o wysokim GWP „zjada” jej nieproporcjonalnie dużo — i to on drożeje pierwszy.
| Lata | Maksymalna pula HFC (tony ekwiwalentu CO2) | Udział bazy z 2015 r. (176 700 479 t) |
|---|---|---|
| 2025–2026 | 42 874 410 | ok. 24% |
| 2027–2029 | 21 665 691 | ok. 12% |
| 2030–2032 | 9 132 097 | ok. 5% |
| 2036–2038 | 6 782 265 | ok. 4% |
| 2048–2049 | 4 200 133 | ok. 2% |
| 2050 i dalej | 0 | 0% |
Do kwot importowych dochodzi limit produkcji: od 2025 r. unijni wytwórcy HFC otrzymują prawa odpowiadające 60% ich średniej rocznej produkcji z lat 2011–2013, a wskaźnik ten zejdzie do 15% w 2036 r. Praktyczny wniosek dla właściciela klimatyzacji jest prosty i niezależny od marki urządzenia: im wyższe GWP czynnika w Twoim systemie, tym szybciej rośnie koszt jego uzupełnienia po wycieku. Ryzyko nie polega na tym, że serwis stanie się nielegalny, tylko że stanie się nieopłacalny.
Porada eksperta FajnaKlima: Jeśli masz sprawny system na R410A, nie ma powodu do pośpiesznej wymiany — ale warto zlecić kontrolę szczelności i uszczelnić instalację, zanim czynnik zacznie uciekać. Każdy kilogram R410A odpowiada 2,088 tony ekwiwalentu CO2 z kurczącej się puli, i dokładnie tak jest wyceniany.
Czy R32 zniknie z nowych klimatyzatorów? Kluczowa data to 1 stycznia 2029 r.
Tak, ale nie natychmiast i nie z istniejących instalacji. R32 (difluorometan) ma według załącznika I rozporządzenia 2024/573 współczynnik GWP równy 675, czyli mieści się poniżej progu 750, który w 2025 r. zamknął rynek dla R410A. Nie mieści się jednak poniżej progu 150 obejmującego systemy split powietrze-powietrze do 12 kW od 1 stycznia 2029 r. Do tego momentu R32 pozostaje standardem w klimatyzacji domowej i jest w pełni legalnym wyborem.
Warto przy okazji wyprostować rozpowszechnione nieporozumienie dotyczące serwisu. Od 1 stycznia 2026 r. zakazane jest używanie F-gazów o GWP 2500 lub wyższym do konserwacji i serwisowania klimatyzatorów oraz pomp ciepła, przy czym czynnik regenerowany lub poddany recyklingowi jest wyłączony z tego zakazu do 1 stycznia 2032 r. R410A ma GWP 2088 — a więc poniżej progu 2500 — i zakaz serwisowy go nie obejmuje. Wartość tę wylicza się z załącznika VI rozporządzenia: mieszanina to w połowie HFC-32 o GWP 675 i w połowie HFC-125 o GWP 3500. Presja na R410A jest więc czysto rynkowa i wynika z kwot, a nie z zakazu. Szczegółowe porównanie obu czynników rozłożyliśmy w tekście o czynniku chłodniczym R32 kontra R410A.
Czynniki o niskim GWP: co realnie zmienia przejście na R290 (propan)?
Kierunek przesądza arytmetyka progów. Żeby zejść poniżej GWP 150, w klimatyzacji i pompach ciepła zostają w praktyce czynniki naturalne, a najczęściej propan. Załącznik VI rozporządzenia 2024/573 przypisuje R-290 współczynnik GWP na poziomie 0,02, czyli ponad trzydziestotysięcznie niższy niż R32. Propan nie jest F-gazem, więc nie obciąża kwoty HFC i nie podlega F-gazowej ewidencji ani kontrolom szczelności prowadzonym na podstawie tych przepisów.
Cena za to jest inna niż w pieniądzu: klasa palności. Propan należy do klasy A3 (wysoko palny), przez co ciężar bezpieczeństwa przenosi się z przepisów F-gazowych na normy wyrobu — EN 378 oraz IEC 60335-2-40. W praktyce oznacza to limit napełnienia powiązany z kubaturą i powierzchnią pomieszczenia oraz z miejscem montażu jednostki wewnętrznej. Rozstrzygająca jest zawsze minimalna powierzchnia pomieszczenia podana przez producenta w karcie katalogowej konkretnego modelu, a nie ogólna zasada — i to właśnie ta rubryka decyduje, czy urządzenie wolno powiesić w małej sypialni. Prawodawca zresztą sam przewidział sytuacje, w których palności nie da się zaakceptować: wtedy dopuszczalny limit GWP wraca do 750.
Zmieniają się też wymagania wobec wykonawców. Rozporządzenie 2024/573 rozszerza certyfikację firm poza same F-gazy — obejmuje ona również substancje alternatywne, w tym czynniki naturalne, a szkolenia muszą uwzględniać bezpieczną obsługę urządzeń z gazami palnymi lub toksycznymi. Komisja Europejska miała określić minimalne wymagania dla tych programów do 12 marca 2026 r., a państwa członkowskie mają rok na dostosowanie krajowych systemów certyfikacji. Dla klienta wniosek jest jeden: uprawnienia ekipy montażowej sprzed lat nie muszą pokrywać czynników, które trafią do sprzedaży pod koniec dekady.
ETS2 od 2028 roku: dlaczego zmieni się opłacalność ogrzewania?
ETS2 to drugi unijny system handlu uprawnieniami do emisji, obejmujący spalanie paliw w budynkach, transporcie drogowym i dodatkowych sektorach. Miał ruszyć w 2027 r. — 5 listopada 2025 r. Rada UE uzgodniła stanowisko przesuwające start o rok, a 5 marca 2026 r. formalnie przyjęto znowelizowane europejskie prawo klimatyczne, które przenosi pełne uruchomienie ETS2 na 2028 r. Uprawnienia kupują dostawcy paliw, a nie gospodarstwa domowe, ale koszt trafia do ceny gazu ziemnego, węgla i oleju opałowego.
Skalę wyznacza pułap emisji: sektory objęte ETS2 mają zredukować emisje o 42% do 2030 r. w porównaniu z 2005 r. Na pierwsze dwa lata działania przewidziano mechanizm stabilizujący — dodatkowe uprawnienia mogą trafić na rynek, jeśli cena przekroczy 45 euro liczone w cenach z 2020 r. albo jeśli będzie rosnąć zbyt szybko. Energia elektryczna do ETS2 nie wchodzi, bo wytwarzanie prądu objęte jest pierwszym systemem ETS. Relatywna przewaga ogrzewania elektrycznego — w tym pompy ciepła powietrze-powietrze, czyli zwykłego klimatyzatora z funkcją grzania — rośnie więc wprost z konstrukcji przepisów. Kiedy taki wariant faktycznie się spina, rozliczamy w tekście ogrzewanie klimatyzacją zamiast gazu.
Ekoprojekt i etykieta energetyczna: jakie minimum SEER i SCOP musi spełnić klimatyzator?
Wymagania minimalne dla klimatyzatorów o mocy znamionowej do 12 kW określa rozporządzenie Komisji (UE) nr 206/2012 w sprawie ekoprojektu, a zasady etykietowania — rozporządzenie delegowane (UE) nr 626/2011, ze skalą klas od A+++ do D, osobno dla chłodzenia i dla grzania. Progi obowiązujące od 1 stycznia 2014 r. są powiązane z GWP czynnika: urządzenia z czynnikiem o GWP nie wyższym niż 150 mają wymagania łagodniejsze o około 10%. To celowa premia regulacyjna za niski wpływ na klimat, o której warto wiedzieć, porównując karty katalogowe urządzeń na R32 i na R290.
| Parametr (systemy split, poza jedno- i dwuprzewodowymi) | Czynnik o GWP powyżej 150 | Czynnik o GWP do 150 |
|---|---|---|
| Minimalny SEER, moc poniżej 6 kW | 4,60 | 4,14 |
| Minimalny SCOP (sezon średni), moc poniżej 6 kW | 3,80 | 3,42 |
| Minimalny SEER, moc 6–12 kW | 4,30 | 3,87 |
| Minimalny SCOP (sezon średni), moc 6–12 kW | 3,80 | 3,42 |
To samo rozporządzenie ustala maksymalny poziom mocy akustycznej: 60 dB(A) dla jednostki wewnętrznej i 65 dB(A) dla zewnętrznej przy mocy do 6 kW oraz odpowiednio 65 i 70 dB(A) w przedziale 6–12 kW. Od 1 stycznia 2019 r. dostawcy muszą rejestrować modele w unijnej bazie EPREL, dzięki czemu deklarowane parametry można zweryfikować niezależnie od ulotki sprzedawcy. Oba akty są obecnie w przeglądzie, o czym Komisja informuje na stronie poświęconej ekoprojektowi klimatyzatorów — dzisiejsze minima to więc podłoga, a nie sufit, i przy zakupie warto celować wyraźnie powyżej wartości wymaganych.
Obowiązek F-gazowy: certyfikat, Karta Urządzenia i kontrole szczelności — kogo naprawdę dotyczą?
Najczęstsze nieporozumienie brzmi: „każdy klimatyzator trzeba wpisać do rejestru”. To nieprawda. Obowiązek kontroli szczelności powstaje dopiero przy ładunku 5 ton ekwiwalentu CO2 czynnika z załącznika I, a Karta Urządzenia i wpis do Centralnego Rejestru Operatorów dotyczą urządzeń od tego samego progu. Dla R32 o GWP 675 pięć ton ekwiwalentu CO2 to około 7,4 kg czynnika, a dla R410A o GWP 2088 — około 2,4 kg. Typowy domowy split ma 0,7–1,5 kg, więc nie podlega ani kontrolom szczelności, ani ewidencji.
| Zawartość czynnika w urządzeniu | Minimalna częstotliwość kontroli szczelności | Z zainstalowanym systemem wykrywania wycieków |
|---|---|---|
| poniżej 5 ton ekwiwalentu CO2 | brak obowiązku | brak obowiązku |
| od 5 do poniżej 50 ton ekwiwalentu CO2 | co 12 miesięcy | co 24 miesiące |
| od 50 do poniżej 500 ton ekwiwalentu CO2 | co 6 miesięcy | co 12 miesięcy |
| 500 ton ekwiwalentu CO2 i więcej | co 3 miesiące | co 6 miesięcy |
Od tej zasady są wyjątki działające w obie strony. Dla czynników typu HFO (nienasycone HFC i HCFC z sekcji 1 załącznika II) próg wynosi 1 kg, a 2 kg dla urządzeń hermetycznie zamkniętych. Z kolei urządzenia hermetycznie zamknięte w budynkach mieszkalnych są zwolnione z kontroli, jeżeli zawierają mniej niż 3 kg czynnika. Dokumentację, w tym Kartę Urządzenia, przechowuje się przez 5 lat, a podstawą krajową jest ustawa z 15 maja 2015 r. o substancjach zubożających warstwę ozonową oraz o niektórych fluorowanych gazach cieplarnianych.
Obowiązki formalne właściciela domu są zatem minimalne — ale wymóg dotyczący wykonawcy już nie. Montaż, konserwację, serwis i likwidację urządzeń z F-gazami może prowadzić wyłącznie przedsiębiorca z certyfikatem wydanym przez Urząd Dozoru Technicznego, a same czynności — osoba z certyfikatem dla personelu. Certyfikaty personelu są jawne, więc numer podany przez montażystę sprawdzisz w rejestrze certyfikatów prowadzonym przez UDT. W lokalu usługowym, biurze czy gabinecie, gdzie ładunek czynnika bywa większy, dochodzi już pełna ewidencja z Kartą Urządzenia i wpisem do CRO.
Porada eksperta FajnaKlima: Zanim podpiszesz umowę, poproś o numer certyfikatu F-gazowego i sprawdź go w publicznym rejestrze UDT — zwróć uwagę na kategorię i zakres uprawnień, bo certyfikat wystawiony na chłodnictwo komercyjne to nie to samo co uprawnienia do klimatyzacji. To jedno pytanie oddziela ekipy, które zostawią Ci komplet dokumentów, od tych, po których zostanie tylko paragon.
Na co patrzeć w karcie produktu, żeby klimatyzator nie stał się problemem za 5 lat?
Odpowiedź sprowadza się do pięciu rubryk w karcie katalogowej i jednego pytania do wykonawcy. Nie chodzi o to, by czekać na „ostateczny” czynnik — takiego nie będzie, skoro kalendarz zakazów sięga 2035 r. Chodzi o to, żeby kupić urządzenie, które nie trafia w najbliższy próg regulacyjny i pozostanie serwisowalne przez cały okres użytkowania.
- Symbol i GWP czynnika. R32 ma GWP 675 i jest zgodny z przepisami do 2029 r. w nowych urządzeniach; R290 ma GWP 0,02 i przechodzi wszystkie progi aż do 2035 r. i dalej. Sam symbol bez wartości GWP to za mało.
- Ładunek czynnika w kilogramach oraz w tonach ekwiwalentu CO2. To ta liczba decyduje, czy w ogóle wejdziesz w obowiązek kontroli szczelności i ewidencji — a w lokalu usługowym przekłada się wprost na koszt obsługi.
- SEER i SCOP w sezonie średnim. Minima z tabeli powyżej traktuj jak podłogę — różnica między SEER 4,6 a SEER 7 to realny rachunek za prąd przez kilkanaście sezonów.
- Poziom mocy akustycznej obu jednostek. Limity ekoprojektu (60/65 dB(A) do 6 kW) są liberalne, więc urządzenie „zgodne z przepisami” wciąż może być za głośne pod oknem sąsiada.
- Minimalna powierzchnia pomieszczenia dla danego ładunku. Przy czynnikach palnych — A2L jak R32, a tym bardziej A3 jak R290 — to rubryka rozstrzygająca o legalności montażu w małym pokoju.
- Numer i zakres certyfikatu F-gazowego wykonawcy. Pytanie zadane przed umową, nie po awarii.
Jeżeli rozważasz wymianę starszego urządzenia, policz to razem z kosztem serwisu i dostępnością czynnika — rozkładamy tę kalkulację w tekście o wymianie starej klimatyzacji, a dostępne formy wsparcia zebraliśmy w przewodniku po dofinansowaniu do klimatyzacji.
Porada eksperta FajnaKlima: Największym ryzykiem nie jest wybór „złego” czynnika, tylko kupno urządzenia bez pełnej karty katalogowej — bez ładunku w tonach ekwiwalentu CO2, bez minimalnej powierzchni pomieszczenia i bez wpisu w EPREL. Za pięć lat to właśnie te braki utrudniają serwis i wycenę. Jeśli chcesz, byśmy ocenili konkretny model i miejsce montażu pod kątem obowiązujących przepisów, napisz przez formularz kontaktowy FajnaKlima.
